RSS

Eş ve arkadaş seçiminde genlerin rolü

13 May

Eş ve arkadaş seçiminde,  benzer karakter ve özellikteki insanların bir araya gelerek yollarını birleştirdiği düşünülür. Çoğu zaman tesadüflerin rol oynadığı sanılan eş ve arkadaş seçiminde, pek de farkına  varılamayan  genetiksel bir uyum söz konusudur. Bu uyum birçok insan tarafından bilinmemesine rağmen, bu bilim çevrelerinin yabancı olmadığı bir konudur. Değişik sosyal gruplarla yapılan genetik çalışmalar, aynı sosyal grup içerisinde birbiriyle dost olan veya olmayan bireylerin genetik benzerliğine yada farkına dikkat çekiyor.

Eş seçimi 

İsviçreli biyolog Claus Wedekind yapmış olduğu terli T-Shirt deneyi (Sweaty t-shirt study*), eş seçiminin hiçte özgür irademizle yapmadığını gösteriyor.https://saltuerk.files.wordpress.com/2011/05/mhc_i_vs_mhc_ii.png?w=300

Sweaty t-shirt study* Bu deney için, birçok erkekle iki gün boyunca aynı T-Shirt giydiriliyor ve kendilerine iki gün boyunca hiçbir parfüm ve deodorant  kullanmamaları söyleniyor. İki gün sonra çıkarılan T-Shirtler çeşitli bayanlara koklatılıyor ve kendileri hangi kokunun çekici olduğu soruluyor.

Sonuçlar gerçekten ilginç. Bayanların yapılan gen analizleri, tercih ettiği erkeğin MHC geninin belirli bir kısmındaki nükleotid diziliminin belirleyici rol oynadığını gösteriyor. Bu gen, kişiye  özel vücut kokusunu belirleyen bir gendir. Gende farklı dizilim farklı vücut kokusu anlamına gelmekte, ama asıl önemli olan MHC geninin, enfeksiyonel hastalıklarda, vücudun dirençli olmasını sağlayan antikorları üreten genetik şifreyi içeriyor olması.

Antikor ile eş seçimi arasında nasıl bir ilişki var ?

Bu ilişkiye geçmeden önce canlılarda eş seçiminin evrimsel geri planına kısaca değinmek gerekiyor.
Eş seçimininin evrimsel geri planında, türün sağlıklı yeni nesiller üreterek devamını sağlaması yatar. Buna göre eşini seçecek olan bir dişi, sadece hoşuna giden erkeği değil, aynı zamanda kendisine sağlıklı çocuklar  doğurtacak erkeği de seçer. Bu ikinci özelliğin seçimi (genetiksel seçim) insanlarda çoğu kez farkına varılmadan yapılır.

Şimdi gelelim antikor, MHC geni, ve eş seçimi arasındaki ilişkiye…

Her iki ebeveynde bulunan MHC geni ne kadar farklı olursa, doğacak olan çocuğun hastalıklara karşı direnci o kadar fazla olmaktadır. Elbetteki genlerdeki dizilimi gözle görmek ve ona göre eş seçmek imkansızdır. Eş seçimindeki bu zorlu görevi, MHC geninin vermiş olduğu ve kişiye has vücut kokusu üstlenmektedir. Bu sayede bizler ve diğer canlılar fark etmesek de eş seçimi genlerimizin kontrolünde yapmaktayız. (En azından batı toplumlarının büyük bir kısmında böyle). Hayvanlarda bu yolla yapılan eş seçimi,  neredeyse %100 e varan bir doğrulukta yapılmaktadır.

Not: Eş seçiminin aile ve yakın çevrenin telkinleri ile yapıldığı feodal toplumlarda mutlu bir evliliğin  gerçekleşmesi, kelimenin tam anlamı ile şansa kalmış birşey. Bu tür evliliklerde gen uyumu tesadüfen olacağından hem evliliğin hemde doğacak çocukların sağlığı tesadüflere bağlıdır.

Laboratuvarda farelerle yapılan küçük bir uygulama

MHC geninin dizilimi aynı olan farelerleri yan yana koyarak yapılan deneylerde, erkek ve dişi farelerin birbirine karşı ilgisiz olduğu, çoğunlukla yavrulamadığı, eğer yavrulasa bile çoğunlukla sağlıksız yavrular elde edildiği görülmüştür.

Arkadaş seçimi

Arkadaşları bir araya getiren, paylaştıkları ortak duygu ve düşünceden daha çok genetik  benzerlik ve farklılıklardır. Değişik sosyal gruplardaki arkadaşların genleri incelenerek yapılan araştırma dikkatleri arkadaşlar arası genetik benzerliğe, zaman zamanda genetik farklılığa çekmektedir. Bu konuda devam eden çalışmalar arkadaşlık kurmayı belirleyen birçok genin daha olduğuna  işaret ediyor.

Ocak 2011 yapılan bir çalışmadan iki örnek:  Bu çalışma için ilk etapta 6 aday gen arasından iki gen incelenmeye alınıyor. Bu iki ayrı gende bulunan varyasyonların, arkadaşlığın oluşmasında etkili olduğu görülüyor.

  1.  DRD2 geni: Bu gen ile yapılan daha önceki çalışmalardan bu gende bulunan bazı varyasyonların kişiyi alkol bağımlısı yaptığı biliniyor.https://saltuerk.files.wordpress.com/2011/05/1.jpg?w=208 Belirli bir sosyal grup  içinde alkol bağımlısı ve aynı zamanda iyi arkadaş olan tüm bireyler inceleniyor. Bu arkadaşların hepsinin DRD2 genlerinde, alkol bağımlılığına sebeb olan aynı varyasyonların bulunuğu tesbit ediliyor. Yani bir alkol bağımlısı başka bir alkol bağımlısı ile iyi arkadaş olabiliyor. Bu kişilerin grup içerişinde alkol bağımlısı olmayan kişilerle arkadaş olmaya pek meyilli olmadıklarıda tesbit ediliyor.
  2.  CYP2A6 geni: Bu gende durum  biraz farklı. Bu genin içerisinde birçok değişik varyasyon bulunmakta ve bu genin değişik varyasyonlarına sahip olan kişilerin birbirleriyle daha iyi arkadaş olduğu tesbit ediliyor.

Bireylerin CYP2A6 genlerindeki varyasyonlar birbirlerine göre hem aynı hemde farklı ise en iyi arkadaşlıklar bu bireylerde arasında oluşuyor. Ayrıca CYP2A6 geninin insanda karakter oluşumunda etkili olduğu biliniyor.

Mehmet saltürk

++++++++++++++++++++++++
Dipl. Biologe Mehmet Saltürk
Institute for Genetics
University of Cologne
++++++++++++++++++++++++

Kaynaklar:

MHC-Dependent Mate Preferences in Humans

10.1098/rspb.1995.0087 Proc. R. Soc. Lond. B 22 June 1995 vol. 260 no. 1359 245-249

Correlated genotypes in friendship networks

Published online before print January 18, 2011, doi: 10.1073/pnas.1011687108 PNAS January 18, 2011

Bu blogdaki makaleler bir başka yayın organında kaynak gösterilmeden yayınlanamaz, çoğaltılamaz ve kullanılamaz. 

 
2 Yorum

Yazan: 13. Mayıs 2011 in Allgemein

 

2 responses to “Eş ve arkadaş seçiminde genlerin rolü

  1. Ahmet Haşim AKSOY

    5. Nisan 2016 at 08:59

    Sizin de sağlık ve mutluluk açısından vurguladığınız gibi, bu araştırma özgür eş seçiminin engellendiği, berdel, beşik kertmesi ve başlık parası uygulamaları gibi dayatma evliliklerin yaygın olduğu ve yakın akraba evliliklerinin de sık görüldüğü feodal toplumlardaki sağlıksız nesillerin teröre ve uyuşturucuya olan eğilimlerini de -mevcut eğitim eksikliğinin yanı sıra- ikinci bir predispozan faktör olarak açıklayabilir mi acaba?

    Ek olarak bu MHC gen benzerliği karşı cins kardeşlerin birbirlerine aşık olmasını da engelleyerek birçok potansiyel ensest olayının da önüne geçiyor olabilir.

    Beğen

     

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

 
%d blogcu bunu beğendi: